Συμβουλές Ψυχολογίας

Εφηβεία: Μια Επανάληψη

Πότε ξεκινά πραγματικά η εφηβεία;

Αυτό που ορίζουμε ως εφηβεία περί το 15ο έτος της ηλικίας ενός δυτικού ανθρώπου είναι η πρώτη συνάντηση με αυτό το βίωμα; Ή μήπως λειτουργεί ως ανάμνηση μιας προγενέστερης περιόδου, δυνατότητα επανόρθωσης και επίλυσης παλιότερων διαφορών και τραυμάτων.

Ας κάνουμε ένα ταξίδι στο χρόνο. Ο πατέρας της ψυχανάλυσης Sigmund Freud και όλοι οι μετέπειτα συνεχιστές του επιθυμώντας να ρίξουν φως στη μυστική περίοδο της εφηβείας γυρνάνε το χρόνο πίσω, στην μετα-οιδιποδειακή φάση, ανάμεσα στα 3 και τα 6 έτη του παιδιού. Αυτή είναι η πρώτη εφηβεία. Το παιδί σε αυτή την ηλικία νιώθει ότι αγαπάει και ότι αγαπιέται, μπορεί να αφεθεί στη σχέση με έναν άλλον, αισθάνεται, απορεί, παρατηρεί, συγκρίνει. Ο άνθρωπος των 3 ετών και μετά είναι ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος. Ένας πυρήνας δοτικότητας, απορρόφησης και αποστολής ενέργειας προς το μικρό του σύμπαν που ολοένα και μεγαλώνει, εμπλουτίζεται. Εκεί αρχίζουν και οι πρώτες συγκρούσεις. Οι πρώτες αμφισβητήσεις. Σε αυτή την περίοδο κατά τη διάρκεια της φάσης του οιδιπόδειου, αρχίζει η πρώτη κρίση, η πρώτη περίοδος αμφισβήτησης του περιβάλλοντος.

Τι έχει όμως διαμορφωθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή στην ψυχή του παιδιού; Σε αυτό το σύντομο διάστημα των τριών πρώτων χρόνων έχουν επισυμβεί ή έτσι τουλάχιστον θα έπρεπε να έχουν συμβεί όλες οι αλλαγές με τις οποίες μετά καταπιανόμαστε, αγωνιούμε, πασχίζουμε σε ολόκληρη την υπόλοιπη ενήλικη ζωή μας. Το παιδί έχει περάσει από την απόλυτη ένωση μέχρι την απόλυτη ρήξη, μαθαίνοντας να ισορροπεί ανάμεσα στη σχέση και στην απώλεια. Κάθε φορά, παίζεται το ίδιο δράμα ή ίδια κωμωδία με επίκεντρο τον εαυτό μας και τους άλλους. Και δυστυχώς, ή ευτυχώς, από την πρώτη στιγμή που έρχεται στη ζωή μια ανθρώπινη ύπαρξη είναι καταδικασμένη να αναζητά την ευτυχία της μέσα από την αντίφαση της απόλυτης ένωσης και της απόλυτης μοναξιάς.

Γιατί η εφηβεία είναι μια επανάληψη της ηλικίας των πρώτων 3 ετών και μέχρι τα 6;

Η εφηβεία ψυχικά σηματοδοτεί τη συνάντηση με τον Άλλον. Την ενεργοποίηση της σεξουαλικότητας, η οποία μετά τα 13-14 έτη μπορεί –θεωρητικά- να γίνει πράξη. Εξ ου και οι αντιδράσεις, οι αμφισβητήσεις των γονέων, η εσωτερική θλίψη. Η σεξουαλικότητα, όμως, ενεργοποιείται από τα 2,5 έτη στη ζωή ενός παιδιού. Το εγώ του παιδιού σε αυτή την ηλικία έχει διαμορφωθεί πλήρως και έχει κατακτήσει την ενιαία εικόνα για τον άλλον. Εάν έχει μεγαλώσει με μια αρκετά καλή μητέρα αντέχει τη ματαίωση, την απουσία, την απόρριψη και την επίπληξη και κατανοεί ότι η μητέρα μπορεί να κάνει όλα αυτά αλλά το αγαπάει πάντα. Οι σχέσεις του με τους άλλους έχουν πλέον αποκτήσει μονιμότητα και σταθερότητα. Έχει σημασία να τονίσουμε ότι σε αυτήν τη περίοδο, οι σχέσεις είναι τόσο δυνατές, πράγμα που μπορεί να συγκριθεί με εκείνες της ύστερης παιδικής ηλικίας, όπως η περίοδος που ονομάζουμε εφηβεία και της ενήλικης ζωής. Η δυναμική τους, όμως, τώρα για πρώτη φορά εμφανίζεται στο προσκήνιο. Η φύση της αυτοεπίγνωσης του εγώ του τετράχρονου ή πεντάχρονου παιδιού και της αντίληψής του, όσον αφορά στα αντικείμενα, είναι τέτοια ώστε να καθίσταται δυνατή η ύπαρξη συναισθημάτων ζήλιας, φόβου και οργής για έναν αντίπαλο, τα οποία περιέχουν όλα τα ουσιώδη χαρακτηριστικά τέτοιων αισθημάτων στη μετέπειτα ζωή.

Ο έφηβος θα επιλέξει να διαμορφώσει τη σεξουαλικότητά του μέσω της οιδιπόδειας περιόδου που έχει ήδη περάσει. Η φυσιολογική του εξέλιξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο ομαλά λειτούργησε η μετάβαση από αυτό το σύμπλεγμα. Πώς δηλαδή διαχειρίστηκαν οι γονείς του τις πρώτες επενδύσεις αγάπης, μίσους και έρωτα του μικρού προς το πρόσωπό τους. Πόσο περιοριστικοί, αφοριστικοί, σαγηνευτικοί, αποτρεπτικοί ή και αδιάφοροι υπήρξαν. Ποιος έδωσε τον τόνο και ποιος ευνόησε τις καθηλώσεις. Εάν σε ένα βαθμό άντεξαν οι γονείς το πρώτο κύμα και έμειναν ενωμένοι, τότε η εφηβεία του παιδιού τους μπορεί να είναι πιο ομαλή, πιο συζητήσιμη και με μεγαλύτερη υπευθυνότητα. Εάν απέτυχαν για κάποιο λόγο, τότε ο έφηβος ανακαλεί αυτό το τραύμα και το κάνει πράξη, λόγο, οργή ή και επιλογή. Δεν είναι τυχαίο ότι η ομοφυλοφιλία εκφράζεται για πρώτη φορά ως επιλογή κατά τη διάρκεια της περιόδου της εφηβείας. Ο Φρόυντ θεώρησε τα γεγονότα αυτής της περιόδου πολύ κρίσιμα για όλους τους ανθρώπους.

Το πιο σημαντικό στοιχείο-παρατήρηση που πρέπει να έχουμε κατά νου, και μας οδηγεί στη σύνδεση με την εφηβεία, είναι η δύναμη και η ισχύς των συναισθημάτων που εμπλέκονται. Είναι μια πραγματική ερωτική σχέση. Χωρίς φυσικά πράξη. Για πολλούς ανθρώπους είναι η πιο έντονη σχέση όλης τους της ζωής, αλλά σε κάθε περίπτωση είναι ό,τι πιο έντονο θα δοκιμάσει ποτέ ο άνθρωπος. Πρέπει να συγκρατήσουμε στο μυαλό μας την ένταση της θύελλας των συναισθημάτων αγάπης και μίσους, πόθου και ζήλιας, οργής και φόβου που μαίνονται στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού. Αυτά επανέρχονται ως ανάμνηση την περίοδο της εφηβείας και ή εξελίσσονται ή ζητούν εκδίκηση.

Στην πρώιμη περίοδο των 3 ετών ανακινούνται ζητήματα που επανέρχονται στην εφηβεία, όπως ο αυνανισμός ή η αμφιφυλία, που οδηγεί στην ομαλή σεξουαλικότητα ή στην ομοφυλοφιλία. Επίσης η ανάπτυξη του υπερεγώ, ως εσωτερίκευση της γονεϊκής απαγόρευσης είναι πάλι δημιούργημα αυτής της περιόδου και λειτουργεί ως φρένο ή ως απαγόρευση στην εφηβεία. Αλλά και η κοινωνικοποίηση, παρόλο που δεν μπορούν να συγκριθούν οι δύο περίοδοι, γιατί στην εφηβεία το παιδί είναι μεγαλύτερο, με περισσότερα θέλω και ελευθερίες, εντούτοις σε σχέση με το έμβρυο και το βρέφος ή το νήπιο του ενός έτους, η ηλικία από τα 2,5 έως τα 6 είναι συνώνυμη της ανακάλυψης του κύκλου που βρίσκεται γύρω και έξω από τους γονείς.

Θα λέγαμε ότι η εφηβεία (η περίοδος δηλαδή μετά τα 12-13 έτη) είναι μια περίοδος κατά την οποία επανερχόμαστε για να εξετάσουμε εάν πήραμε τα μαθήματα του παρελθόντος. Να δώσουμε μιαν ακόμα ευκαιρία στο άτομο και στους γονείς του να επουλώσουν τραύματα, να λειτουργήσουν ως οικογένεια και να χαλαρώσουν ή να καθοδηγήσουν ανάλογα με τις ανάγκες και τις ελλείψεις. Στο κατώφλι της ενηλικίωσης, που στην εποχή μας όλο και δυσκολότερα επιτυγχάνεται στον ακριβή του ορισμό, η πρώτη εφηβεία αλλά και η δεύτερη συναντιούνται για να οπλίσουν τον άνθρωπο με δύναμη. Μια δύναμη που θα του χρειαστεί πλέον σε όλη του τη ζωή. Γιατί από δω και στο εξής, θα είναι μόνος.

Copyright © 2010-2018 Kessaris School. All rights reserved.

Αναζήτηση